İran Coğrafyası


iran
İran coğrafi haritası

Çöller

Ülkenin yüzölçümü 1.648 bin kilometre karedir. Bu alan, Türkiyenin yaklaşık iki katıdır. İran toprağının sadece % 14ü ekilebilir durumdadır. Orman arazisi ise yüzölçümünün % 8i kadardır. Çöl benzeri tamamen verimsiz toprakları ise % 47 ve ekilemeyen toprakları % 14, kadardır. Ülkenin orta kısmındaki düzlükte iki büyük çöl alanı bulunur. Bunlar Desht-i Kebir (Büyük Tuz Çölü) ve Desht-i Lut (Lut Çölü) tur. Çöl alanları taşlık ve kumluktur, kimi yerleri küçük tepelerle kaplıdır ve nüfus yok denecek kadar azdır. Çöllerin bir ucu Zağros Dağlarına, bir ucu da Elbruz Dağlarına kadar uzanır.

yezd

Çöl bölgesinden ilginç bir fotoğraf :Dikkat ! Deve geçebilir, zaten deve geçmek üzere hazır.


Dağlar
İran coğrafyasında üç büyük dağ sırası bulunur. Azerbaycan bölgesinde: Sabelan Dağı isimli volkanik dağı da içeren Talish Sıradağları; Bendar Abbas şehrinden kuzeye doğru uzanan Zağros Dağları ve Türkmenistan sınırından başlayan Elbruz Dağları.

Ünlü Demavend Tepesi, 5.610 metre yüksekliği ile İranın en yüksek yeridir; Batılı ve Türk, birçok dağcı buraya tırmanmaya gelir.

zagros
Tahran şehir içinden görünen Zagros dağları


Nehir ve göller
İrandaki birçok nehir Basra Körfezine dökülür. Ayrıca Hazar Denizine dökülen nehirler de vardır. Hazar Denizi, dünyanın en büyük gölüdür ve Hazar Denizi ismiyle anılır. Büyüklüğü 370 bin km2dir. Bu denizi Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan, Rusya ve İran ortak olarak sahiplenmiştir.

İrandaki ikinci önemli göl, Urmiye ve Tebriz şehirleri arasındaki Urmiye Gölüdür. Büyüklüğü 600 km2 kadardır ve gölden tuz ve başka mineraller elde edilmekteydi.

Günümüzde bu gölün suyu iyice çekilmiş ve hemen hemen tamamen kurumuştur.

Denizler
Basra Körfezi ve Arap Denizi, İranın denize açılan kıyılarıdır. Basra Körfezindeki zengin petrol yatakları sayesinde İran, dünyanın en büyük petrol üreticisi ülkeleri arasına girmiştir. Körfezde bulunan birkaç küçük adada kimse yaşamaz. İran, son yıllarda körfezdeki Geşm Adası ve Kişh Adasında vergisiz açık pazar bölgeleri oluşturmuştur. Dubaiye coğrafi yakınlığı nedeniyle bu adalarda hem turizm hem de ticaret önem kazanmıştır.

İklim

Batı İran

İranın batısında iklim, Türkiyenin doğu bölgesinin iklimine benzer. Kışları soğuk ve yağışlıdır. Kar yağışı ilkbaharın başlarına kadar devam eder.

Hazar Denizi
Hazar Denizine kıyısı olan Kuzey İranda yıllık ortalama yağış 1300 mm. civarındadır. Yıl boyunca bulutlarla kaplı olan bölge, yaz sıcaklarından böylece korunmuş olur. Gene de yazları bu bölgede yüksek nem oranı görülür. Kış aylarında burada ılık ve tatlı bir sonbahar havası yaşanır.

Doğu İran
Doğu İranda da kışlar çok sert geçer. Sıcaklık sıfırın altına iner, ama yağış azdır. Yağış olduğunda kar, her yeri kaplar. Yazları ise çok sıcaktır. Buraya mart ve nisan aylarında bol yağış düşer.

Tahran şehri
Tahran, çok büyük bir şehirdir ve sırtını Elbruz dağlarına yaslamıştır. Bu iki nedenden dolayı burada aynı anda birkaç değişik iklimle birden karşılaşabilirsiniz. Yaz aylarında şehir kuru, sıcak ve boğucu iken yerel bir otobüsle bir kayak merkezine gidip kartopu oynayabilirsiniz. Kış dönemi ise oldukça soğuktur, geceleri dondurucudur. Şehre kar yağdığı dönemler de olur ama en geç Mart ayında kar yağışı biter. Tahran kelimesi Farsçada Teh = Sıcak, Ran = Yer anlamına gelir. Bütün bunların sonucunda şehirdeki evlerde hem doğalgazlı ısıtma sistemi ve hem de klimayla soğutma sistemi bir arada yer alır.

Orta İran
Orta bölgeler sıcaktır; ama güneye doğru gidildikçe bu sıcaklık daha da artar. Bu bölgede kışlar da soğuktur. Yıllık ortalama yağış 250 mmden fazla değildir.

Güney İran ve Basra Körfezi
Mayıs ayı başlarından ekim ortalarına kadar en az 50º C sıcaklık yaşanır. Nem oranı da çok yüksektir. Kasım ile mart ayları arasında bu bölge, bahar havası yaşar.

Çevre Sorunları
İranın iç turizm merkezi sayılabilecek olan Hazar Denizi sahilleri, büyük bir kıyı yağmasına uğramıştır. Deniz kenarı, Reştten Sari kentine kadar beton binalar ve tatil köyleriyle doludur.

Tahranda şehir içinde hava kirliliği, çok yüksek düzeydedir. Bu kirliliğin en önemli nedeni motorlu taşıt araçlarının yarattığı egzos gazlarıdır. Tahran, uzun zamandır doğal gazlı ısıtma sistemiyle ısıtılmaktadır, bunun sonucunda ısınma nedeniyle oluşan herhangi bir kirlilik sorunu yaşanmaz.

Tahranın sırtını yasladığı Elbruz dağları, şehrin su ihtiyacını rahatça karşılamaktadır. Hatta,
kuzeydeki yüksek yerlerden başlayarak yapılmış olan üzeri açık su kanalları ile şehrin güneyine kadar giden bir su akışı sağlanmıştır. Bu su, içilebilecek kadar temizdir. Tahran halkı, bu suyu korumakta, asla çöp atmamakta ve kirletmemektedir. Doğal bir klima etkisi yapan ve ortamı da rahatlatan bu su kanalları sistemi, dünyada eşsizdir. Üzerlerinin açık olması nedeniyle araçların park etmelerinde ve yayaların yürüyüşlerinde sorun yaratsa da Tahranlılar bu su kanallarından vazgeçmezler.
Basra Körfezindeki petrol üretimi ve petrol taşımacılığının yarattığı çevre sorunları ise petrol sızıntıları, denize ham petrol karışması ve tanker gemilerinin yarattığı sorunlar olarak sıralanabilir.
Hazar Denizinde yoğun bir çevre kirlenmesi sorunu yaşanmaktadır. Azerbaycan devleti Hazar denizinin kuzeyinde petrol üretimi yapmaktadır. Bu üretim sırasında oluşan kirlilikten dolayı İran ve Azerbaycan devletleri arasında sorunlar yaşanmaktadır.

Bitki Örtüsü
Geniş çöl alanlarının varlığına ve yerleşim alanlarının aşırı genişlemesine rağmen İranda 10 bin kadar az rastlanır (endemik) türden bitki ve çiçek bulunur. Elbruz Dağlarının kuzey yamaçları (2500 metreden sonrası) geniş yapraklı bitkilerin ormanıyla kaplıdır. Burada meşe, akçaağaç, çam ağacı ve karaağaç gibi ağaçlar bulunur. Zagros Dağlarının yüksek yerlerinde ise ardıç ağacı ve meşe türleri yoğundur.
Bitkileri koruma programının düzenlemiş olduğu İran Milli Flora Araştırma Bahçesi, İranın en büyük bitki araştırma yeridir. Bu kurumun bahçesi halka açıktır ve Tahran ile Karaj isimli banliyo şehri arasındaki Peykanşehr kasabasındadır.
Milli parklarda bitki türlerini koruma konusunda çalışmalar yapılmaktadır.

alamut
İranın kuzeydoğusundaki ünlü Alamut Kalesi

Kuzeydeki yazları yağışlı ılıman bölge

Hazar Denizinin güney kıyısı İran'ın kuzey sınırını oluşturur. En doğudan en Batıya kadar uzanan Zağros dağları Hazar Denizini iç bölgelerden tamamen ayıran bir duvar gibi yükselmiştir. Bu dağların güney yamacı kurak bir step yapısı ile kaplı iken kuzey yamacında tamamen yeşil bir bitki örtüsüne rastlanır. Burada yapılan tarım ile İran'ın çay, pirinç gibi temel ihtiyaç maddeleri sağlanır. Hazar Denizinden yapılan balıkçılık ayrıca buradaki halkın önemli bir geçim kaynağıdır.

anzali
Hazar Denizi kıyısındaki Bender Anzali'den bir görünüm

Güneydoğu ve Orta İrandaki çöl bölgesi

İran'ın içinde iki büyük çöl yer almıştır: Deşt-i Kebir (Büyük Çöl) ve Deşt-i Lut (Lut Çölü). Bu çöller, kuzeydoğuda Meşhed ve Nişabur'dan başlayıp güneydoğuda Zahidan şehrine, Batıda İsfehan'dan güneyde Benderabbas şehrine kadar uzanmaktadır. Yezd, Kerman, Kum, Bam gibi bazı önemli yerleşim merkezleri tamamen çöl içinde kalmıştır.

 

 

 


Üye İşlemleri
  Kullanıcı Adınız

  Şifreniz

 

Son Yazılar/Duyurular
 İstatistikler
» Bugün Gelen : 32
» Toplam Gelen : 406967
» Kayıtlı Üye : 692
» Şu An Bağlı IP : 4
Aktif Üyeler
Aktif Üye Yok

 Son 15 Dakika İçinde
 Aktif Olan Üyeleri Gösterir