.: İran Gezi Rehberi :.

TARİH
Tahran, İran’ın en büyük şehridir. Aynı zamanda İslam devrimi mücadelesinde önderlik yapmıştır. Bu devrim, hem Müslüman aleminde ve hem de tüm dünyada türünün tek örneğidir.

Tahran ismi Farsçada “sıcak yer” anlamına gelmektedir. Yaz aylarında gerçekten sıcak dönemler yaşanır burada.

Tahran şehrinin kuruluşu Neolitik çağlara kadar gitmektedir. Bu şehir, şimdi olduğu gibi eski çağlarda da Elbruz Dağlarına sırtını dayamış küçük bir yerleşim yeri olarak doğmuştur. Hemen yakınındaki Rey şehri, 1197 tarihinde Moğol’lar tarafından yıkılana kadar bölgedeki önemi açısından Tahran’dan ilerideydi. Bu olaydan sonra Tahran, bölgenin ticari yaşamının merkezi olmaya başladı. Tahran, 1783 yılında Gajar hanedanının başkenti olunca siyasi bir önem kazandı.

Daha sonraki dönemlerde kazandığı bu önemi, dini merkez olarak Kum ve Meşhed şehirlerinin yükselmesine rağmen yitirmedi. Elbruz dağının eteklerinde bulunan geniş bir araziye yayılmış bu şehir, diğer İran şehirlerindeki geleneksel yapıya uyarak iki veya en fazla üç katlı tuğla binalardan oluşmuştur. Binaların çoğunda sıva kullanılmamış, böylece bütün şehir kirli sarı renkli bir çöl kenti havasına bürünmüştür. Buna karşılık bizde pek fazla tanınmayan Fars kültürü ve sanatı bu binalara yansımıştır. Binalarda tuğlaların yerleştirilişi bile bunların işçiliğinde ileri düzeyde bir zevk ve estetik kaygısı bulunduğunu göstermektedir.

KONAKLAMA
En ucuzlar
İmam Humeyni Meydanına kadar metro ile geldiyseniz burada birkaç ucuz konaklama alternatifi bulabilirsiniz. İmam Humeyni Meydanından Ferdovsi meydanına doğru yürümeye başlayın; ilk 50 metreden sonra caddenin sağ tarafındaki ilk ara sokakta Otel Ferverdin bulunur; meydanın ve anayolun gürültüsüne rağmen çok merkezi bir yer olması ve 8 bin Tümenlik fiyatıyla dikkati çeken bir yerdir. Tuvaleti ve banyosu ortaktır.

Meydandan Bazar-ı Bozurg yönüne doğru yöneldiğinizde merkez postanesini geçip Sur-u İsrafil Sokağına gelin. Buradaki Sedef Oteli de üç yataklı odaları 9 bin Tümene vermektedir. Tuvaleti ve banyosu ortaktır.

Gene İmam Humeyni Meydanının yakınında eskiden Tophane (Farsça söylenişiyle Tophune) bölgesinde birçok ucuz otel vardır. Bunlar arasında Otel Meşhed temiz ve küçük odalarına 5 bin Tümen istiyor. Japon turistler arasında oldukça popüler olan bu otelde çok fazla bir konfor beklemeyin.
Yakınındaki Asia Otel de temiz ve basit odaları için 15/25 Dolar fiyat istiyor.
Otel Hayyam anayola biraz uzakta olduğu için daha sakin bir ortam sunuyor ve kişi başı 10 Dolar istiyor.

Orta Sınıf Oteller
İmam Humeyni Meydanından Ferdovsi Meydanına doğru yürüyün. 500 metre kadar sonra sağ tarafta Türk Elçiliği binasını göreceksiniz. Elçilik binasını geçtikten sonra meydandan sola dönün, bir zamanların en ünlü oteli olan Naderi Otele gelirsiniz. Bu otel yüksek tavanlı, ağır kadife perdeli, eski zaman mobilyalarıyla Şah dönemini hatırlatır. Otelin altında kafe ve pastanesi de vardır. Bu kafe Tahranlı gençlerin ve üniversite öğrencilerinin buluşma yerlerinden biridir. Buradaki eski moda ortamda gözlerden uzak kalan İranlı genç kızlar, başörtülerini biraz sıyırarak saçlarını az da olsa gösterme imkanını bulurlar. Naderi Otelinde yüksek bir kalite ve konfor beklemeyin ama sunacağı atmosferi başka yerde bulamayacağınızı düşünerek kişi başı 10 Dolarlık fiyata razı olabilirsiniz.

Naderi Otelinin bir de Otel New Naderi isminde daha kaliteli hizmet sunanı var. Bu otel de eski Naderi Otelinin hemen karşısındaki sokakta yer alıyor. Merkezi klima, yüzme havuzu ve otoparkıyla 20 - 30 Dolarlık fiyatını hakediyor sayılır. (Yüzme havuzu genellikle boş oluyor ama dolu da olsa, sadece erkeklerin faydalanabileceğini belirtelim.)

Ferdovsi Meydanının hemen yakınındaki Forsat Sokağında Otel Ferdis, iki kişilik odaları için 19 bin Tümen istiyor. Tamamı klimalı, televizyonlu, içinde bahçesi ve otoparkı olan bu otelin fiyatına açık büfe sabah kahvaltısı dahil.

Ferdovsi Bulvarının Sabt Sokağında Ferdovsi Grand Oteli merkezi bir yerde, televizyonlu, klimalı ve buzdolaplı odaları için 60 - 75 Dolar fiyat uyguluyor.

Birçok gezgin için Ferdovsi Sokağındaki Mermer Oteli nostaljik bir anlam taşır. Eskiden bir çok Türk turist ve işadamının Tahran’daki ilk tercihi olan bu otel, modern dekoru, TV, klima ve kendi restoranı hizmetlerini 25 / 35 Dolar karşılığında sunuyor.

Üst Sınıf Oteller
Bu sınıfta sayılabilecek oteller hep dört veya beş yıldızlı, ancak şehir merkezine ulaşımı kolay olmayan ve sadece Dolar ile müşteri kabul eden yerlerdir.

Tehran İnkılab Oteli 16 katlı, Lale Parkına yürüme mesafesinde ve kaliteli bir restoranıyla hizmet veriyor. Lüks odalar, minibar ve uydu televizyonu ile yüzme havuzu olan otelde odalar 75-95 Dolar.

Eskiden İntercontinental Oteli olan binada şimdi Lale İnternational Oteli hizmet veriyor. Lale parkının kuzey ucunda yer alan bu otelin giriş katında seyahat acenteleri, kaliteli kitapçılar ve lüks restoranlar bulunur. 100 / 115 Dolar + %19 vergi ödeyerek bu otelde kalabilirsiniz.

Bazar-ı Bozurg (Büyük Pazar - Kapalı Çarşı)
Burası Tahran’ın sadece çarşısı değil sanki ekonomisinin kalbinin attığı yerdir. Büyük Çarşı, İstanbul’daki kapalı çarşının bir benzeri ama çok daha oryantal olanıdır. Buraya yapacağınız bir gezi size Fars ülkesinin bütün gizemini tattıracaktır.
İranın tüm yönleri sanki buraya yansımış gibidir. Bütün doğu pazarlarının en büyüklerinden biridir. Şehir içinde bir şehir gibidir. Burada her şey yaşanır, sadece ticaret değil, sosyal olaylar, evlilikler ve siyaset bile...

10 kilometre kadar uzunluktaki bu kapalı çarşıyı gezmeye Sabze Meydanından başlayın. Gerçekte pazarın birçok girişi vardır. Doğudaki bu ilk giriş bölümünde lüks mallar, saatler ve kuyumcular yoğunlaşmıştır. Daha sonra halıcılar gelir. Yürümekten yorulduğunuz zamanlar pazarın yan yollarından birine sapın, burası sizi mutlaka kapalı bölümden dışarı çıkartıp ya bir çayhaneye, ya bir nargile salonuna ya da bir havuzbaşına götürecektir. Pazarda yavaş ve dikkatli yürüyün yerler toz kalkmaması için ıslatılmış ve kayganlaşmış olabilir. Ayrıca sık sık geçen hamallar ile çarpışmamak için dikkatli olun.

Bu pazarda neler yok ki? Bütün İran’ın perakende mallar sektörünün üçte biri bu pazardaki alışverişlerde gerçekleşiyor. Her sokakta, her sapakta ayrı bir ticaret konusu, bakırcılar, kağıtçılar, baharatçılar, tenekeciler, halıcılar, şekerciler, çaycılar... Sadece bunlar değil, ondan fazla cami, birkaç otel, birkaç banka ve hatta pazarın kendine ait itfaiyesi bile var burada.

Derbend
Tahran’ın yoğun trafiğinden ve yaz mevsiminde iseniz boğucu sıcaklığından kaçmak için en iyi alternatifiniz Derbend’dir. Derbend’e ulaşmak için öncelikle Tejriş Meydanına gitmelisiniz. Buradan da Derbend’e dolmuş-taksiler kalkar. Burası Tahran’ın en kuzey ucunda dağın eteklerinde kurulmuş bir tür eğlence ve piknik yeridir. Dağdan gelen bir derenin iki yamacı sayısız çayhane, kebapçı ve lokanta ile dolmuş durumdadır. İki yamacın arasındaki daracık yoldan yukarılara doğru tırmanın. Haftasonları yoğun ilgi nedeniyle adım atacak yer bulamayabilirsiniz. Ancak sayısı çok fazla olan restoranların şark köşesi stilinde döşenmiş tahtlarında mutlaka bir yer bulacaksınız. Hemen kendinize bir çay söyleyin. Çayın yanında kıtlama şekeri ile birlikte hurma da verilmektedir. Çıkışa göre sağdaki yamaçta küçük bir teleferik tek ama çok yüksekteki istasyona 1.000 Tümene taşımacılık yapmaktadır. Buradan Tahran’ın panoramik bir manzarasını görebilirsiniz.

Ulusal Halı Müzesi
Lale parkının kuzeyindeki bu müze, ünlü İran halılarından en seçme olanlarının sergilendiği bir yerdir. İki katlı bu müzede 16. yüzyıldan günümüze kadar gelmiş bir çok nadide halı görebilirsiniz. Zararlı ışıklardan korunmak için müzede fotoğraf çekilmesine izin verilmiyor.

Ulusal Halı sarayı

Sa’dabad Sarayı Müzesi
Tahranın kuzeyinde, şehir merkezine oldukça uzaktaki Şemiran’da Şah’ın yazlık sarayı bulunur. Burada toplam 18 değişik müze bulunuyor. Ancak nedense bu müzelerin hepsi birden açık tutulmuyor.

Sarayın “Beyaz Saray“ isimli bölümü son kral, Rıza Şah Pehlevi’nin ikamet yeriydi. 54 odalı olan bu sarayın girişinde bulunan devasa Şah heykeli devrim sırasında sökülmüş ve geriye taştan yapılma dev boyutlarda iki ayakkabı kalmıştır. Törensel akşam yemeği salonunda bulunan 143 metrekarelik yuvarlak halı, herhalde türünün en büyüklerindendir.
Şah’ın annesine ait olan ikinci bir saray, sanki Şah’ın izlediği haince yaşantıyı halkın görüp ibret alması için yapılmış gibidir. Müze yönetimi “kumar salonu”nu eski fotoğraflarla süslü, oyun kağıtları ile olduğu gibi sergilemektedir.

Burada ve Niyavaran’da saraylar daha çok zengin bir ailenin terkettiği ve uzun süre bakımsız kalmış eski moda eşyalarının sergilendiği yerler gibi düzenlenmiştir.
Aynı bahçede yer alan Askeri Müze’yi daha ilginç bulabilirsiniz. Burada bulunan el yapımı silahlar arasında Irak lideri Saddam Hüseyin’in 1979 yılında Şah’a hediye ettiği bir tabanca da yer alıyor.

Tochal Teleferik
Tahran’ın çok popüler Teleferiği (İran’da Telekabin diyorlar) Velenjak Caddesinin sonundadır ve 3957 metrelik Tochal dağının bir bölümüne çıkmaktadır. İlk iki istasyona kadar yürüyerek de gidebilirsiniz. İstasyonların yakınında çayhaneler ve restoranlar hizmettedir. Teleferiğin ulaştığı yükseklikten Tahran’ın panoramik görüntüsünü izlemeniz mümkün.

Özgürlük Anıtı (Azadi Anıtı)
1971 yılında Pers İmparatorluğunun kuruluşunun 2500. yılında Shahyad Anıtı olarak yapılmıştır. Anıt, 2.500 adet yüzyüze bakan taş ile süslenmiştir. Anıtın orta katlarında bir İran Tarihi müzesi bulunmaktadır. Asansörle en üst kata çıkarsanız tüm Tahran’ı görebilirsiniz. Anıtın bulunduğu meydan, Meydan-ı Azadi adıyla anılmaktadır.

Ulusal Mücevher Müzesi
Ferdovsi Caddesindeki Bank Melli'nin arkasında Alman Elçiliğinin karşısındadır. Mücevher uzmanlarına göre dünyadaki en değerli mücevher kolleksiyonu buradadır. Buradaki taşların tarihi yüzlerce yıl geriye gider ve her bir değerli parçanın birçok savaşa neden olduğu buradaki yazıtlarda yazılıdır. 1738 yılında Nadir Şah Afşar'ın Hindistan seferi sırasında kendisine para ve içinde Derya-yı Nûr (Nur Denizi) ve Kuh-i Nûr (Nur Dağı) elması bulunan hediyeler sunulmuştu. Bunlardan Kuh-i Nûr elması daha sonra birçok el değiştirmiş ve şimdi Londra'da Tower of London'da sergilenmektedir.

Burada sergilenen taht, Nadir Şah Tahtı olmasına rağmen Nadir Şah ile bir ilgisi yoktur. Tahtın, 1798 - 1834 yılları arasında yaşanan Fetih Ali Şah dönemine ait olduğunu gösteren kanıtlar çok. Örneğin tahtın oturma yerinin etrafındaki yazıtta, tacın yapılmasında Fetih Ali Şahın etkili olduğu sonucu çıkartılabilecek bilgiler vardır. Fetih Ali Şahın, bu tahtı krallığınin ihtişamını hem yerli hem de yabancı misafirlerine göstermek için yaptırmış olması büyük bir olasılıktır. Bu amacı gerçekleştirmek için 12 ayrı panelde toplam 26.733 adet degerli taş kullanılmıştır. Bu taht, Muhammed Rıza Pehlevinin taç giyme toreninde de kullanılmıştır.

Bu taç, Rıza Han ve Şah Rıza Pehlevi tarafından kullanılmıştır. Altın ve gümüş kullanarak yapılmış, elmaslar, zümrütler, safirler ve inciler kullanılarak süslenmiştir. Kumaşı ise kırmizı kadifedir. Tacın dört yanında da elmaslardan yapılmış birer panel bulunur. Tacın yapısı Sasani krallarının tasarımlarına benzer. Tacın ön yüzünde bulunan güneş deseninin ortasında çok büyük bir sarı elmas bulunur. Taçtaki taşlar şunlardır :

Bu taç, Kacar Krallarının taç giyme törenlerinde kullanılmıştır. Ayrıca Pehlevi hanedanının kralları olan Rıza Hanın 25 Nisan 1926 tarihindeki ve Rıza Pehlevinin 26 Ekim 1967 tarihindeki taç giyme törenlerinde kullanılmıştır.

Bu kürenin işlenmesine 1869 yılında Nasreddin Şah döneminde başlandı. İbrahim Mesihi ismindeki bir taş ustasının yönetiminde bir grup İranlı taş ustası bu küreyi Iran hazinesindeki parça taşları kullanarak yapmaya başlamıştır. Bu kürede kullanılan toplam altın miktarı 34 kilo ve değerli taş ağırlığı 3.656 gramdir. Kullanılan toplam taş miktarı 51.366 adettir. Dunya haritasınin değerli taşlarla çizildiği bu kürede denizler zümrüt ve karalar yakut ile gösterilmiş. Güneydoğu Asya, İran, İngiltere ve Fransa, elmaslarla işlenmiş. Hindistan ise pastel renkli yakutla belirlenmiş. Merkez ve Orta Afrika safir ile kaplanmış. Ekvator çizgisi ve öteki coğrafi hatlar elmas ve yakutla çizilmiş durumda. Kürenin çapı 66 cm ve üzerine oturdugu kaide, ahşap üzerine altın kaplamadır ve değerli taşlarla kaplıdır.

Fetih Ali Şah zamanında ve Fetih Ali Şahın emri ile İsfehan valisinin denetiminde bu taht, altın ve parça taşlar kullanılarak imal edilmiştir. Tahtın sırt dayanacak bölümünde kullanılan güneş deseni nedeniyle "Güneş Tahtı" diye isimlendiren de vardır. Fetih Ali Şah, yeni evliliğini Tavus Tacoduleh ile yapınca bu tahta "Tavus Tahtı" ismi verilmiştir. Bazı araştırmacılar bu tahtın Hindistandan kaçırılmış ünlü Tavus Kuşlu Taht olduğunu iddia etseler de gerçekte bu taht, orada sözü edilen orijinal taht değildir. Tahtın üzerindeki yazıtlar mavi mine ile ve altın zemin üzerine işlenmiştir. Taht, 1981 yılına kadar Gülistan Sarayında teşhir edilmiş, daha sonra 1927 yılında şimdiki yeri olan Ulusal Mücevherler Müzesinde sergilenmektedir.

Bu ünlü elmas, dunyanın en büyük pembe elmasıdır ve bu müzedeki en değerli parçalardan birisidir. İlk once Nadir Şahın torunu Şahruh Mirza'ya miras kalmıştı. Daha sonra Zend ve Kacar hanedanına geçmiştir. Kacar krallarından Nasreddin Şah, bu elmasın Kurus'un tacını süsleyen elmaslardan birisi olduğuna inanırdı.

Bu elmas, 182 karat ağırlıktadır ve soluk pembe renklidir. Çerçevesinde 457 adet pırlanta ve 4 adet yakut bulunur. Derya-i Nur elmasınin aslında 242 karat ağırlığındaki daha büyük bir elmasın bir parçası olduğu ve bu taşın ikinci parçasının gene bu müzede bulunan başka bir taş olduğunu öne sürenler de vardır. Ünlü gezgin Tavernier 1642 yılında yaptığı doğu gezisinde bu tip bir elmasın varlığından söz etmişti.

Bu müzenin giriş katında Prehistorik dönemden Sasani'lere kadar birçok tarihi eser sergileniyor. Bunlar çoğunlukla İran'da araştırmalar yapan yabancı Arkeologların buluntularıdır. Her yerde karşılaşabileceğiniz eski kaplar, metal takılar ve heykelciklerin dışında Persepolis'te bulunmuş önemli tarihi eserlerin bazıları burada sergilenmektedir. Bunlar arasında I. Darius'u gösteren büyük bir rölyef, altın tabletler ile bronzdan bir köpek ve üç aslan figürü dikkati çekmektedir.

Tarihi Suş kentinde bulunmuş olan ve Hammurabi'nin kanunlarını gösteren bir kil tabletin eş modeli bu müzede sergilenmektedir. Bu tabletin orijinali Paris'teki Luvr müzesindedir.

Müzedeki ilginç parçalardan birisi olan Tuz Adam MS 3. veya 4. yüzyılda yaşamış bir madencinin öldüğünde tuzlu bir ortamda kalıp günümüze kadar çok az bozularak gelen “Tuz Adam” da buradadır.

Tahran’dan sonra yolumuza İran’ın ünlü sanat ve kültür başkenti İsfehan’dan devam ediyoruz.

Tahran’dan İsfehan’a gitmek için otobüs, tren veya uçak kullanılabilir.

Otobüsle
Otobüsle gitmek için İmam Humeyni Caddesinden Terminal-ı Cenup (Güney Terminali) giden dolmuş taksilerden birine binin. İsfehan yolu otobüsle 7 saat kadar sürer. Bilet ücreti 2 bin - 4 bin Tümen kadardır.

Trenle
Trenle gitmek için öncelikle tren istasyonuna (Farsçası : Rahen) gitmelisiniz. Trenin hareket gününe ait biletler tren istasyonundan alınmakla birlikte ileri tarihe ait biletleri sadece acentelerden satin alabilirsiniz. İleri tarih için bilet almıyorsanız tren istasyonuna metro ya da taksi ile gidebilirsiniz. Metro'nun Sush istasyonunda inerek tren istasyonuna yuruyerek gidebilisiniz. Tahran'dan İsfehan'a her gün iki tren hareket eder. Hareket saati akşam : 8.30 ve 24.30'dadır. Bilet fiyatları 5.000 - 6.500 Tümen.
İran demiryollarının resmi sitesi : http://www.rajatrains.com

Uçakla
İsfehan’a İran Air’in her gün en az 6 seferi vardır. Bu seferler bilet fiyatının ucuzluğu nedeniyle genellikle doludur. Siz gene de bir kaç gün önceden yer olup olmadığına bakın. Tahran - İsfehan bilet fiyatı 18 bin Tümendir.
İran Havayollarının tarifelerine ulaşmak için : http://www.cao.ir/english/
adreslerini kullanabilirsiniz.